Tuyên truyền Kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726 - 2026)

* Khái lược tiểu sử và cuộc đời đầy hiển hách của “thần đồng” đất Việt  Lê Quý Đôn

Lê Quý Đôn tên lúc nhỏ là Lê Danh Phương (tự là Doãn hậu, hiệu là Quế Đường), sinh năm 1726 tại làng Diên Hà, huyện Diên Hà, trấn Sơn Nam (nay là xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên). Ông sinh ra trong một gia đình khoa bảng, có cha và cha vợ đều là Tiến sĩ, làm quan trong triều.

Từ nhỏ, Lê Quý Đôn đã nổi tiếng thông minh, có trí nhớ tuyệt vời và được gọi là “thần đồng”. Năm 5 tuổi, ông đã đọc được nhiều bài thơ trong Kinh thi. Năm 12 tuổi, Ông thông thạo kinh điển Nho học. Lần lượt các năm 17, 24 và 26 tuổi, Ông đều đỗ đầu các kỳ thi Hương, thi Hội và thi Đình (đỗ Bảng nhãn). Bước vào con đường quan trường từ năm 1752, ông đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng của triều Lê – Trịnh như: Hàm lâm viện thừa chỉ sung Toản tu Quốc sử quán (1754), đi sứ sang nhà Thanh (1760 và 1762), Đốc đồng xứ Kinh Bắc (1764), Tán lí quân vụ, Thị phó đô ngự sử, Toàn Việt thi lục  (1768), Công bộ hữu thị lang (1769), Bồi tụ (1773), Lại bộ tả thị lang kiêm Tổng tài Quốc sử quán (1775), Hiệp trấn tham tán quân cơ Trấn phủ Thuận Hoá (1776), Công bộ thượng thư (1784),...

Trong bối cảnh Đại Việt thế kỷ XVIII nhiều bất ổn, đầy biến động với các cuộc tranh giành quyền lực, đời sống nhân dân điêu đứng và khởi nghĩa nổ ra liên tục, Lê Quý Đôn luôn có hoài bão canh tân đất nước, lập lại trật tự và mang lại thái bình, ấm no cho nhân dân. Dù ở bất kỳ cương vị nào, ông cũng thể hiện là một vị quan tài năng, mẫn cán, thanh liêm, luôn gần gũi và vì đời sống của Nhân dân. Đến năm 1784, Ông lâm bệnh nặng, xin về quê ngoại Duy Tiên, Hà Nam (nay là tỉnh Ninh Bình) an dưỡng và qua đời sau đó không lâu, được Vua cho bãi triều ba ngày để tang, sự mất mát này đã để lại niềm tiếc thương sâu sắc cho triều đình và Nhân dân.

* Những đóng góp to lớn của Danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn

Lê Quý Đôn là nhà bác học lớn, bậc đại khoa, đại trí, đại tài của dân tộc Việt Nam, người đã có những cống hiến to lớn trên nhiều lĩnh vực của đời sống chính trị, tư tưởng, văn hoá, giáo dục và khoa học. Suốt cuộc đời mình, Ông luôn đau đáu với vận mệnh đất nước, đặt lợi ích của quốc gia và Nhân dân lên trên hết, đề cao tinh thần cải cách nhằm ổn định xã hội, phát triển sản xuất và nâng cao đời sống người dân.

Trên lĩnh vực tư tưởng, Lê Quý Đôn đề cao vai trò của Nhân dân, chủ trương kết hợp đức trị với pháp trị, xây dựng đội ngũ quan lại công minh, liêm chính, đồng thời khẳng định tư duy tiến bộ về sự vận động và phát triển không ngừng của vạn vật.

Là một nhà bác học kiệt xuất, ông để lại nhiều công trình học thuật có giá trị như Vân đài loại ngữ, Kiến văn tiểu lục, Đại Việt thông sử, Quần thư khảo biện, Phủ biên tạp lục,... thể hiện vốn tri thức uyên bác, tư duy tổng hợp và phương pháp nghiên cứu khoa học nghiêm cẩn, gắn với thực tiễn. Vân đài loại ngữ được đánh giá là bộ bách khoa thư tiêu biểu của Việt Nam thời phong kiến.

Trong giáo dục, ông đề cao thực học, thực hành, thể hiện rõ tư tưởng học đi đôi với hành, khuyến khích tinh thần tự học và học tập suốt đời, đồng thời phê phán lối học hư văn, giáo điều, xa rời thực tiễn. Với vai trò là nhà văn hoá lớn và sứ thần tiêu biểu, Lê Quý Đôn còn có công sưu tầm, hệ thống hoá, bảo tồn và lan toả những giá trị văn hiến dân tộc, góp phần khẳng định vị thế của Đại Việt trong quan hệ bang giao và để lại kho tàng tư liệu quý giá có giá trị về lịch sử và văn hoá dân tộc cho các thế hệ mai sau.

* Sự tôn vinh của quốc tế

Những công lao và cống hiến vĩ đại của Lê Quý Đôn đối với nền văn hoá Việt Nam và thế giới đã chính thức được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá của Liên hợp quốc (UNESCO) ghi nhận. Tại phiên họp Đại hội đồng UNESCO lần thứ 43 diễn ra vào ngày 31/10/2025 tại Samarkand (Cộng hoà Uzbekistan), Nghị quyết vinh danh và cùng tham gia kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn đã chính thức được thông qua.

* Phát huy giá trị di sản của danh nhân Lê Quý Đôn trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước hiện nay

Việc nghiên cứu, tôn vinh và phát huy di sản của Lê Quý Đôn đóng vai trò thiết thực trong việc thực hiện các định hướng phát triển đất nước nhanh, bền vững theo tinh thần Đại hội XIV và các nghị quyết của Đảng. 6 nội dung trọng tâm về việc phát huy giá trị di sản của danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn gồm: Phát huy tinh thần yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến vì đất nước, vì Nhân dân; vận dụng những giá trị tư tưởng tiến bộ vào xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; khơi dậy tinh thần học tập, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo; phát triển nền giáo dục thực học, thực nghiệp và trọng dụng nhân tài; giữ gìn và phát huy giá trị văn hoá dân tộc và xây dựng hệ giá trị Việt Nam trong thời kỳ mới; phát huy tinh thần đối thoại, tiếp thu tinh hoa nhân loại và nâng cao vị thế Việt Nam trong hội nhập quốc tế.

Dựa trên 6 nội dung trọng tâm về việc phát huy giá trị di sản của danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn, mỗi cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và các tầng lớp người lao động, đặc biệt là thế hệ trẻ, biến sự trân trọng, niềm tự hào thành các hành động cụ thể:

Đối với thế hệ trẻ: Khơi dậy tinh thần học tập không ngừng, noi gương tư duy độc lập và phương pháp nghiên cứu khoa học để nâng cao năng lực bản thân, đón đầu xu hướng chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Tích cực tiếp thu tri thức và tinh hoa văn hoá nhân loại song song với việc gìn giữ bản sắc dân tộc, nuôi dưỡng tư duy cởi mở để nâng cao vị thế đất nước trong thời kỳ hội nhập quốc tế. Tham gia bảo tồn, số hoá và lan toả các giá trị di sản văn hoá, góp phần xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động: Cần phát huy tinh thần yêu nước, trách nhiệm và khát vọng cống hiến, thực hiện phương châm “dĩ công vi thượng”, đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên hết; dám nghĩ, dám làm đổi mới sáng tạo vì lợi ích chung. Vận dụng tư tưởng “dân là gốc” kết hợp đức trị và pháp trị để xây dựng đội ngũ cán bộ công minh, liêm chính, tận tuỵ phục vụ Nhân dân.

Toàn thể Nhân dân và các cơ quan, đơn vị cần nâng cao cảnh giác, chủ động đấu tranh, phản bác các thông tin sai trái, xuyên tạc về thân thế, sự nghiệp và di sản của Lê Quý Đôn cũng như các hoạt động kỷ niệm liên quan. Kỷ niệm 300 năm ngày sinh danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn (1726 - 2026) là dịp để chúng ta ôn lại và phát huy những giá trị tư tưởng của Ông, khơi dậy tinh thần yêu nước, hiếu học, trọng tri thức, trọng nhân tài và khát vọng cống hiến, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam văn minh, giàu mạnh, thịnh vượng.

* Một số khẩu hiệu tuyên truyền kỷ niệm:

-  Nhiệt liệt chào mừng 300 năm Ngày sinh danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn (1726 - 2026)!

-  Lê Quý Đôn – Danh nhân văn hoá thế giới!

-  Danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn - Biểu tượng của trí tuệ, học vấn và khát vọng cống hiến vì đất nước!

-  Phát huy truyền thống yêu nước, hiếu học, trọng tri thức, trọng hiền tài theo tấm gương Danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn!

-  Học tập và phát huy những giá trị di sản của danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn trong kỷ nguyên mới!

-  Khơi dậy tinh thần học tập, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, góp phần xây dựng đất nước hùng cường, thịnh vượng, hạnh phúc!

-  Phát huy giá trị di sản danh nhân văn hoá Lê Quý Đôn, góp phần đẩy mạnh xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc!